Waar Nederland volgebouwd wordt

Rijd over de A16 langs Moerdijk en je ziet ze staan: hallen van een paar hectare, zonder ramen, met een parkeerplaats voor vrachtwagens ervoor. Iedereen heeft er een mening over, bijna niemand heeft er een getal bij. Wij hebben het uitgerekend voor tien plekken waar het hardst gebouwd wordt.

De methode is saai en daarom bruikbaar: elk gebouw in Nederland staat met zijn omtrek en zijn bouwjaar in het gebouwenregister. Tel de omtrekken op per bouwjaar en je weet precies hoeveel vierkante meter dak er in een gebied bij is gekomen, en wanneer.

De staafjes rechts in de tabel zijn het ritme: elke staaf is een jaar, de hoogte is wat er dat jaar bij kwam. Sommige gebieden groeien gestaag, andere hebben één jaar waarin alles tegelijk wordt opgeleverd.

Moerdijk bouwde in tien jaar bijna de helft van zichzelf erbij

Van al het dakoppervlak dat er nu op industrieterrein Moerdijk staat, is 47 procent na 2015 neergezet. Ruim 961.000 vierkante meter, oftewel 135 voetbalvelden, in tien jaar. Het drukste jaar was 2023 met 310.000 vierkante meter in één keer.

De Eemshaven zit met 44 procent vlak daarachter, maar dat is een ander verhaal: daar staan datacenters, geen distributiehallen. Eindhoven Airport groeide 39 procent, met 2019 als uitschieter. Schiphol staat in absolute meters hoog (804.000 erbij) maar dat is op zo’n groot terrein maar een vijfde van het geheel.

En dan de gemeenten: Westland bouwt het dichtst

Dezelfde meting hebben we over 335 gemeenten gedaan, elk binnen de eigen gemeentegrens. Om een grote en een kleine gemeente naast elkaar te kunnen leggen, delen we het bijgebouwde dakoppervlak door het landoppervlak. Water telt niet mee, en dat scheelt: Purmerend staat op papier op 97 vierkante kilometer, maar daarvan is 23 land en de rest Markermeer.

Lees die eerste plaatsen goed, want daar zit een addertje. Westland, Waddinxveen, Aalsmeer, Lansingerland: dat is bijna de complete glastuinbouw van Zuid-Holland. Een kas is voor ons meetsysteem gewoon een dak, en een kas van vier hectare telt net zo hard mee als een distributiehal van vier hectare. Wie deze lijst leest als woningbouw, leest hem verkeerd.

Dat maakt de lijst niet fout, het maakt hem anders dan je verwacht. Wat er staat is: waar wordt het land het snelst afgedekt. En daar horen kassen bij, want ook onder glas verdwijnt de bodem onder een dak. Wil je alleen woningen, dan is het CBS-cijfer per gemeente op deze site de juiste bron; dat telt woningen en geen vierkante meters.

Onderaan staan de Waddeneilanden. Schiermonnikoog kwam sinds 2015 op 294 vierkante meter dak per vierkante kilometer land, ruim honderdzeventig keer minder dan Westland. Dat is geen beleidskeuze maar simpelweg wat er te bouwen valt op een eiland dat voor het grootste deel natuurgebied is.

Wat een doos is, en waarom dat aantal ertoe doet

Wij tellen een pand als doos vanaf 5.000 vierkante meter voetafdruk. Dat is de grens waarboven een gebouw niet meer in een straatbeeld past maar het straatbeeld wordt. Schiphol heeft er 165, de Maasvlakte 131, Tilburg 115. Zeewolde heeft er zes, en dat is precies waarom de discussie daar over één gebouw ging.

Het gaat zelden om aantallen panden. Op Schiphol kwamen er in 2024 vijftig panden bij, samen goed voor 160.000 vierkante meter. In 2022 waren het er 111, samen 29.000 meter. Meer gebouwen, vijf keer minder dak. Wie het over bouwdruk heeft en panden telt, telt het verkeerde.

Waar wij zelf voorzichtig mee moeten zijn

Drie dingen, want een cijfer zonder voorbehoud is een verkooppraatje. Ten eerste: gesloopte panden staan niet meer in het register. Wat je hierboven ziet is netto groei, dus wat erbij kwam min wat verdween. Op een terrein waar veel is gesloopt en herbouwd, ligt de echte bouwactiviteit hoger dan ons getal.

Ten tweede: wij tekenen een rechthoek om een gebied. Die volgt geen gemeentegrens en geen bestemmingsplan, dus er kan een stuk woonwijk of weiland in vallen. Voor de vergelijking tussen jaren maakt dat niet uit, want het is elk jaar dezelfde rechthoek, maar voor de vergelijking tussen gebieden wel.

Ten derde, en dat is de vervelendste: het bouwjaar in het register is het jaar waarin een pand is opgeleverd, niet waarin de schop de grond in ging. Een hal die in 2023 klaar was, is in 2021 vergund en in 2022 gebouwd. De piek die je ziet ligt dus een tot twee jaar ná het besluit dat hem veroorzaakte.

Kijk zelf wat er op die plekken gebeurd is

Cijfers overtuigen niemand die het met eigen ogen wil zien. Op Moerdijk vanuit de lucht staan elf jaargangen achter een schuifbalk: schuif van 2016 naar 2026 en je ziet de hallen een voor een verschijnen op wat daarvoor akker was. Dezelfde kaart werkt voor de Eemshaven en voor elk ander adres in Nederland.

Wij werken deze cijfers bij zodra het register nieuwe panden meldt. Loopt er bij jou in de buurt iets waarvan je denkt dat het hard gaat: de meting is een rechthoek en een jaartal, dus die kunnen we voor elk gebied maken.