Bouwlocaties zonder geld voor de weg
Ergens in Deventer, Haarlem, Leeuwarden, Maastricht of Weert staat vanmiddag iemand op een stuk grond zonder te weten dat het die ochtend in een brief aan de Tweede Kamer is beland. Over tien jaar moeten daar duizenden mensen wonen. Vandaag is het nog gewoon de plek waar je de hond uitlaat.
Het kabinet wijst vijf nieuwe grootschalige woningbouwlocaties aan: Deventer, Haarlem, Leeuwarden, Maastricht en Weert. Daar moeten tot en met 2035 versneld 30.000 woningen komen, met steun van het Rijk. Dat schrijft minister Boekholt-O’Sullivan (Wonen, D66) in een brief aan de Kamer. “Door meer en sneller vergunningen af te geven, kan de schop eerder de grond in.” De vijf komen boven op 21 locaties die eerder al waren aangewezen. Later dit jaar volgen er nog eens vijf.
Eén zin in die brief verdient aandacht
Er komt geen extra geld om de woningen bereikbaar te maken. In de woorden van de minister is “expliciet gekeken naar locaties waar geen aanvullende middelen nodig zijn” voor bijvoorbeeld infrastructuur.
En er staat nog iets in dezelfde brief. Bij de vijf nieuwe plekken is volgens de minister “getoetst op water en bodem, netcongestie, stikstof, drinkwater en bedrijvigheid”. Zes criteria. Bereikbaarheid staat er niet bij. Dat is niet onze interpretatie, dat is de opsomming zelf: in dezelfde brief waarin staat dat er geen extra geld nodig is voor infrastructuur, komt infrastructuur niet voor in de lijst waarop is getoetst.
Dat is geen terzijde. In juni bleek dat de bouw op vier grootschalige locaties die het vorige kabinet aanwees voorlopig niet kan beginnen, precies omdat het geld voor wegen en spoor ontbreekt. De les die daaruit is getrokken, is niet “dan regelen we het geld”, maar “dan kiezen we plekken waar we het niet nodig hebben”.
Dat scheelt inderdaad een begrotingspost. Wat het niet oplost: 30.000 woningen zetten hoe dan ook mensen in beweging. Een wijk van een paar duizend huizen produceert ochtendspits, schoolverkeer en pakketbusjes, ongeacht of het Rijk daar een potje voor heeft geopend. Wie zegt dat er geen aanvullende middelen nodig zijn, zegt dat de bestaande weg, het bestaande station en het bestaande bussennet die groei aankunnen. Dat is een toetsbare belofte, en hij staat nu op papier.
De rekensom die zelden hardop wordt gemaakt
Even doorrekenen. De inzet van dit kabinet is 100.000 woningen per jaar, langjarig. Deze vijf locaties leveren samen 30.000 woningen over een periode tot en met 2035 — grofweg tien jaar. Dat is gemiddeld zo’n 3.000 woningen per jaar, oftewel rond de 3 procent van de jaarambitie. De aanwijzing is dus geen doorbraak in de aantallen; het is een gebaar richting vijf gemeenten dat het Rijk meekijkt en meehelpt bij vergunningen.
Wat die 30.000 níét bewijst: dat er 30.000 huizen komen. Een aangewezen locatie is een bestemming plus rijkssteun, geen bouwvergunning en geen paal in de grond. Onze eigen doorrekening van vergunde maar niet gestarte projecten liet zien hoe groot het gat tussen papier en beton kan worden.
Ook de criticus heeft een zwak punt
En eerlijk is eerlijk: wie nu roept dat er eerst asfalt en spoor moet liggen, doet zichzelf tekort. Precies die eis heeft de afgelopen jaren locaties jarenlang stilgelegd, terwijl de mensen die op een woning wachten daar niets aan hebben. Bouwen op een plek waar de weg er al ligt is niet per se een truc — het kán ook gewoon verstandig volgordelijk denken zijn. Het verschil zit in de onderbouwing, en die staat nu in één zin. Dat is te weinig om de minister te veroordelen, en genoeg om haar te bevragen.
Voor de vijf gemeenten zit er trouwens nog een addertje in: een deel van de ruimte waar straks huizen moeten staan is nu bestemd voor bedrijven. De minister wil “nadere afspraken” maken om die bedrijven elders onder te brengen. Dat is vaak de fase waarin de eerste jaren vertraging ontstaan: bij de vier locaties van het vorige kabinet was het ook niet de bouwtechniek maar de randvoorwaarde die het tempo bepaalde. Een bedrijventerrein verplaatst zichzelf niet.
Woon je in Deventer, Haarlem, Leeuwarden, Maastricht of Weert? Doe dit deze week
Zoek op de site van je gemeente op welk gebied precies is aangewezen en of er al een participatietraject loopt. In deze fase, voordat het omgevingsplan wordt gewijzigd, wegen zienswijzen over ontsluiting en groen het zwaarst — later gaat het alleen nog over details. Kijk daarbij ook naar de doorlooptijd van omgevingsvergunningen in je gemeente; dat getal zegt vaak meer over het bouwtempo dan de ambitie in een Kamerbrief.
Het moment dat de belofte toetsbaar wordt
Later dit jaar wijst de minister nog eens vijf plekken aan. Staat in die tweede brief opnieuw dat er geen aanvullende middelen nodig zijn, dan is “geen infrageld” geen toeval maar een selectiecriterium — en dan weet je dat de kaart van Nederland niet wordt getekend op waar mensen willen wonen, maar op waar de weg toevallig al ligt. Ook interessant: hoeveel van deze 30.000 woningen straks eenpersoonshuishoudens moeten opvangen, want dat is de vraag die de aantallen echt opdrijft.